هاجر هوشیار
ما ایرانیان هزار سال است که این یادگار فرخنده را نوروز فرخ روز است گرامی می داریم و ارج می نهیم در گذشته در گذشته مدت این جشن ده روز بود و به گفته برخی یک ماه که 5 روز اول را نوروزنامه و پنج روز دوم نوروز بزرگ می خواندند.
حکیم عمر خیام به تشویق جلا ل الدین ملک شاه سلجوقی سال و ماه شمسی را به دقت محاسبه کرد و هر 4سال یک روز برای کبیسه به سال افزود تا آنکه نوروز بر مبنای ثابتی قرار گیرد و همیشه در اول بهار باشد . بعد از حمله مغولها اختلالی در این امر حاصل شد تا آنکه در 11 فروردین 1304 شمسی قانونی تصویب شد که موجب آن گاه شماری بدین گونه که امروز است رسمیت یافت .
مراسم نوروز در دوران صفویان بر پا شد و شاه عباس صفوی در سال 1597 میلادی مراسم نوروز را در عمارت نقش جهان اصفهان بر پا کرد .
نوروز نمادی از فرهنگ ایران است و جایگاهش از یک سو در کوه و دشت و صحراست و از سوی دیگر در خانه های مردم .
گستره جغرافیایی اش محدود به جایگاه خاصی نیست و نقطه شروع نوروز از خا نه هاست . باید اول خانه را برای نوروز آماده کرد و قسمتهایی که احتیاج به تعمیر و نظافت دارند و شستن فرش و پرده های رنگ امیزی ضرور ی است و بر پایی بزرگترین روز ملی و انسانی و روز داد و آب و خاک و نسیم و گل و گیاهان و درختان و پرندگان و گوسفندان و آهوان و رودها و برف و خورشید همه همیاران و پیش آهنگانند.
در جهان هر چیزی به نامی شناخته شده است گلها .درختان . پرندگان .رودها نامی دارند و ملتها هم همینطور . میهن ما به نام پرشکوه ایران و ایران را به فرهنگ ایرانی شناخته اند.
در نوروز کسی به کسی-------- نمیدهد مردم به همدیگر هدیه میدهند پر غرور و سربلند . هزاران سال نوروز را جشن میگیریم هم در دیارمان و هم هر جای این دنیا که باشیم . سالی یکبار همه با هم همدل و هم زبان و دوست تر میشویم و مهربان .به طبیعت نزدیک شده و خانه هایمان را زیبا میکنیم و ..... ما به نوروز نیازمندیم .شاید کلید واژه روزگار ما توسعه پایدار باشد : بهبود تمامی ابعاد زندگی و اعتلای کیفیت زندگی برای تمامی مردم در جامعه ها و در محیط زیست پایدار.تمامی این مفاهیم در نوروز نهفته است : که توسه پایدار هفت ویژگی دارد و بر این تاکید میکند که اگه چیزی را دوست داشته ایم و بخواهیم چیزهای مختلف آن را بشماریم می کوشیم به یکی از عددهای هفت یا 12 و 14 برسیم. این ویژگیها عبارتند از:
1- برای همه باشد و در دسترس همه Accessibility
2- به همه فرصت برابر بدهد Equity
3- کارایی ها را بالا ببرد Efficiency
4- کیفیتها را اعتلا بخشد quality
5- تداوم داشته باشد Sustainability
6- مردم در آن مشارکت داشته باشند Participatory
7- شفاف باشد یعنی هیچ چیز از آن از دیگر مردم مخفی نباشد Transparency
اینها همه در مورد نوروز صدق میکند و خلاصه آن :
-
نوروز طبیعی ترین آئین در ایران زمین و برای ایرانیان است.
-
نوروز تضمین کننده تداوم و ماندگار و ملی ما در طول تاریخ است.
-
تنها مراسمی در جهان که حمل و جای خاصی ندارد.
-
متعلق به گروه خاصی نیست .
-
با ساختار ویژه اکولوژیک خود یکی از مهمترین عوامل جلوگیری از قحطی در ایران است.
-
پیشگیری کننده بسیاری از دشمنان است .
-
جایگاه عدل و داد به عنوان مهمترین آرمان فردی و اجتماعی.
-
نماد پاکی و پاکیزگی .
پس بیایید در آستانه هونوروز به هنگام تحویل سال نو بخوانیم :
یا مقلب القلوب والابصار
یا محول الحول و الاحوال
یا مدبر اللیل و النهار
حول حالنا الی احسن الحال
میگویند آئین نوروز را در طلیعه بهار جمشید پا نهاد و از آن روزگار کهن هر جا که ایرانیان پا نهادند نوروز هم به همراه آنها راه یافت و این آئین به اقصی نقاط جهان برده شد از جمله : تاجیکستان .ترکمنستان. پاکستان .قرقیزستان. زنگبار. حبشه .عراق . ترکیه . جمهوری آذربایجان . یونان . آشور. سوریه . فلسطین و لبنان از جمله سرزمینهایی هستند که نوروز را جشن میگیرند و آدابش را پاس میدارند و نوروز مختص به قوم و ایل و عشیره خاصی نیست و رنگ و پوست و زبان نمیشناسد .مثل خورشید بوده که نور و گرمایش را بی دریغ نثار همه میکند .
در اغلب کشورها مقدمات مراسم جشنها ی نوروزی از نیمه های اسفند آغاز می گردد و هر چه به عید نزدیکتر میشویم شور و شوق و تکاپو افزون می گردد. از دهها مراسم بزرگ و کوچک استقبال از نوروز مانند تدارک لباس نو – رفت و روی خانه تکانی و غیره و مراسم چهارشنبه سوری ( پریدن از آتش –آش چهارشنبه سوری –آجیل چهرشنبه سوری – قاشق زنی – آبپاشی و آب بازی در غروب چهارشنبه سوری – بخت گشایی و کوزه شکنی و باطل کردن سحر و جادو و رفع بدخویی و نحسی کودکان و تهیه و تقسیم آجیل و رفتن سر مزار مردگان و شستن غبار از سنگ مزارشان و تقسیم شیرینی و میوه و غذا و طلب امرزش برایشان .
سیر &سنبل&سمنو&سماق&سنجد &قرآن و آیینه و شمعدان &ماهی سرخ &سیب &تخم مرغهای رنگ کرده که هر یک معانی خاصی را در بر میگیرند.البته به مقتضای اقلیمی و فرهنگی و اجتماعی و شرایط زمانه تغیراتی بوجود اورده .مثلا : در بعضی از شهرهای فارس و خراسان سفره هفت میم بر پا میشود و در بعضی نواحی گیلان و مازندران سفره هفت شین که آنها بیشتر مواد خوراکی طبیعی و میوه هایی هستند که با حرف میم یا شین شروع میشوند.
ولی اعتقاد بیشر آنها بر این هفت سین است زیرا در تمام ایران و مناطق خارج از آن هفت سین را میگسترانند.
برخی معتقدند که سین کوتاه شده از واژه سینی است زیرا در مراسمی در دربار سلاطین کهن 7سینی که در هر یک انواع سبزی و حبوبات غله و میوه ها ی خشک و تازه میچیدند که هر یک نمونه ای از محصولات نقاط مختلف ایران بود.
سبزه عید :
اسفند, ماه پایانی زمستان و هنگام کاشتن دانه و غله است. کاشتن سبزه عید در ظرفی کوچک به صورت نمادین از روزگار کهن در همه خانواده ها مرسوم بوده است این سبزه ها تا روز 13 بدر نگه میدارند و در آن روز که از خانه بیرون میروند در جوی آب روان می اندازند .
حاجی فیروز :
مردی است با لباسی قرمز و چهر ه ای سیاه که در خیابانها میخواندو میرقصد همراه با یک یا دو تن در همه جا میچرخند و شادی و نشاط می پراکنند و نمادی از یک سنت کهن آذربایجان است .
,
میر نوروزی :
از جمله آئین های سرگرم کننده نوروز یکی هم آن بود که حاکم و امیری برای 5روز اول سال انتخاب می کردند که رفتار و دستورهایش خنده آور بود .ولی حتما باید اجرا میشد و در پایان جشن میر نوروزی خلع میشد و از ترس آزار مردمان از شهر می گریخت .
سیزده بدر:
در کردستان به هنگام بازگشت از صحرا دختران سنگریزه بر می دارند و به پشت سر خود می اندازند تا نحسی سیزده را از خود دور کنند .
در بیجار هر زن 3 سنگ می اندازد.
در ساری دختران صبح سحر از خواب بلند می شوند و به نزدیکترین جوی خا نه شان می روند و 7 بار از جوی میپرند و می گویند سال دیگر خونه شوهر .
در شیراز دختران از شب قبل یک نخ تابیده هفت رنگ ابریشم به کمر می بندند و صبح روز 13 پیش از طلوع آفتاب پسر نابالغی را وادار میکنند که گره کمرشان را باز کند تا بختشان باز شود .
در اهواز کوزه سفالین نو که در آن آب شب مانده می باشد پای زمین جلوی درب ورودی میشکنند.
توسل به قرآن مجید :
باورهای نوروزی:
هنگام تحویل سال هرکس با لباس نو و حتی از کفش و جوراب نو استفاده میکند تا تمام سال را در شادی و خرسندی سپری کند .
در موقع تحویل سال نو اگر کسی پاک و دور از آلودگی باشد و از غم و اندوه دوری کند در سراسر ایام غم و اندوه از زندگی و وجودش دور خواهد بود . هر کس در بامداد نوروز پیش از آنکه سخنی بگوید عسل و شیرینی بخورد سال خوش و شیرینی در پیش خواهد داشت .
اگر در روز نوروز دارو نخورید تا آخر سال از دارو ایمن خواهید بود.
کسی که در روز عید گریه کند تا آخر سال گرفتار غم و اندوه خواهد بود.
در ساعات اول سال نو اگر مردی با مقدار ی نان و سبزی وارد خانه شود نعمت و سلامتی را تا آخر سال وارد خانه خود کرده است .
حضور قرآن به صورت ثابت و گسترده در آداب اجتماعی امروزه به صورتی است که امروزه جزو یکی از ارکان سفره هفت سین است . قرائت قرآن و بوسیدن آن در ساعات تحویل سال از جمله آداب متداول می باشد .در همه شهرها و روستاها سیزدهمین روز فروردین, رسمی است که باید از خانه بیرون آمده و به باغ و گلشن رو آورد و به اصطلاح نحسی سیزده را بدر کرد . این باور در میان عامیانه معروف است که سبزه گره زدن دختران دم بخت در روز سیزده بدر در دامن صحرا شگونی برای ازدواج کردن دارد . دروغ سیزده بدرهم مثل دروغ های اول آوریل از شوخی های ویژه این روز است .در تمام مناطق ایران سبزه ها را بعد از غروب سیزدهم بدرون آب روان انداخته و آرزو میکنند .